hoe Trump en zijn vrienden onze culturele ziel –
onze waarden en normen gaat beïnvloeden.
EA (Electronic Arts), het bedrijf achter 'The Sims' en Battlefield, is verkocht voor 55 miljard dollar. De nieuwe eigenaars: het Saudische staatsfonds en Affinity Partners, de investeringsmaatschappij van Jared Kushner, schoonzoon van Donald Trump. Daarmee komt een van de grootste game-uitgevers ter wereld onder directe invloed van netwerken die ver van onze eigen culturele vrijheid staan.
Op papier lijkt dit een zakelijke deal, maar in werkelijkheid raakt het de kern van onze cultuur. Games zijn geen neutrale producten. Ze vertellen verhalen, scheppen werelden en bepalen welke normen vanzelfsprekend lijken. Wie daar de zeggenschap over krijgt, heeft meer macht dan alleen over de spelcomputer. Het verkrijgt de macht om jongeren te beïnvloeden met normen en waarden die niet langer de onze zijn.
Stel je een woonkamer voor. Een laptop of een PlayStation in de hoek. Misschien game je zelf graag, misschien heb je tieners die na school meteen The Sims of Battlefield opstarten. Voor hen zijn dit geen losse spelletjes, maar werelden waarin ze experimenteren, ontdekken en hun eigen regels maken. En precies daar raakt de overname aan iets veel groters.
Want wat gebeurt er als juist die werelden langzaam veranderen? Als opties verdwijnen? Als verhalen worden aangepast om te passen in een moraal die ver afstaat van onze vrijheid? Dan komt de invloed van nieuwe eigenaars niet langer via nieuws of politiek binnen, maar via de digitale omgevingen waar miljoenen mensen dagelijks tijd doorbrengen.
EA als case: de eerste dominosteen
Je start The Sims op. Het vertrouwde beginscherm verschijnt, de bekende muziek speelt. Je klikt door naar de editor om een nieuw huishouden samen te stellen. Maar waar je vroeger vrij kon kiezen, merk je dat opties ontbreken.
Twee vrouwen of twee mannen die samen een gezin willen vormen? — Niet langer beschikbaar.
Een man die thuisblijft terwijl de vrouw carrière maakt? — Het spel corrigeert je stilzwijgend: “de moeder zorgt, de vader werkt.”
En dan zie je het nieuwe uiterlijk van vrouwelijke personages. Niet langer zelf vorm te geven, maar voorgeschreven: strakke kleding, overdreven rondingen, een outfit die hen reduceert tot sexy decor.
Een moment dat zowel alledaags als ongemakkelijk voelt: de digitalisering van verlangen en macht in één beeld. Mannen kijken haar begeerlijk na. — symbool voor seksualisering en morele controle in games
De subtiliteit waarmee je ooit gezichten en karakters kon ontwerpen, is verdwenen. Hun rol in het gezin staat vast, hun lichaam wordt uitgespeeld als stereotype. Tegelijkertijd wordt er één nieuwe optie voor vrouwen toegevoegd: ze kan wel aan de slag als sekswerker. Alsof vrijheid alleen nog mag bestaan in de vorm van beschikbaarheid, nooit in gelijkwaardigheid.
En wat ook mag: de vrouw met hoofddoek, net als tot ver in de jaren vijftig in Nederland nog gebruikelijk was.
Alsof het spel zegt: zo hoort een vrouw eruit te zien, zo hoort ze zich te gedragen.
Het is precies die moraliteit die (extreem) rechtse conservatieve groeperingen en orthodoxe samenlevingen nastreven: een wereld waarin vrouwen óf kuis en gehoorzaam zijn, óf gereduceerd tot object van begeerte, maar nooit werkelijk vrij.
Daar komt nog een nieuwe laag bij: de spelregels zelf.
Spelers krijgen extra punten als hun personages regelmatig naar de kerk of moskee gaan, hun kinderen streng religieus opvoeden of traditionele feestdagen met rituelen vieren.
Nieuwe opties maken dat zichtbaar: een menukeuze om een religieuze dienst bij te wonen, om zonen richting leger of politie te sturen, of om dochters vroeg uit te huwelijken. Wie trouw deelneemt aan dit soort rituelen, wordt beloond met voordelen en snellere vooruitgang.
Tegelijkertijd regent het strafpunten voor afwijkend gedrag.
Vrouwen die een auto besturen verliezen privileges.
Personages die meedoen aan een demonstratie worden bestraft en raken voortgang kwijt.
Wie progressieve keuzes probeert, zoals een queer huishouden, een wetenschappelijke carrière of protest tegen ongelijkheid, ziet zijn personage langzaam gemarginaliseerd raken.
Wat ooit een spel was om vrijheid te verkennen, verandert zo in een systeem dat gehoorzaamheid afdwingt en afwijking straft. Een digitale spiegel van een wereld waarin de regels van kerk en staat de enige waarheid zijn die overblijft.
Waar The Sims het privéleven herschrijft, pakt Battlefield de publieke arena van oorlog en geschiedenis aan. Het laadscherm toont nog steeds de vertrouwde helikopterbeelden en het gedreun van artillerie. Alles lijkt hetzelfde, tot je midden in de strijd komt.
Dan valt het op: de gezichten van de tegenstanders zijn niet langer willekeurig. Keer op keer staan er Latino’s en mensen met een donkere huidskleur tegenover je. En het zijn juist zij die jij moet neer schieten om verder te komen. Niet incidenteel, maar structureel.
En waar het spel ooit bekendstond om zijn historische precisie, begint de geschiedenis hier te rafelen. De Holocaust komt nauwelijks nog terug, een voetnoot in plaats van een verhaal.
De Golfoorlog verschijnt als heldhaftige onderneming, zonder burgerslachtoffers en zonder grijstinten. De nuance die Battlefield ooit onderscheidde, is weggesneden. Wat overblijft is een glad, eenduidig verhaal: wie goed is en wie kwaad, staat vast.
Zelfs de manier waarop missies worden vormgegeven, verandert. Geen morele dilemma’s meer, geen ambiguïteit. Alleen duidelijke bevelen: schiet, win, vier de overwinning. En daar blijft het niet bij.
Nieuwe opdrachten verschijnen: ondervragingen, waterboarden, martelen. Niet als gruweldaad, maar als normale gameplay. Een handeling die je punten oplevert, een stap in de route naar de volgende missie. Wat ooit taboe was, wordt spel. Wat ooit morele grenzen stelde, wordt routine.
EA stond al bekend om zijn roofzuchtige verdienmodellen, zoals lootboxes en pay-to-win. Maar nu gaat het om iets fundamentelers. Het gaat om jouw vrijheid: hoe die eruit mag zien, welke keuzes je nog mag maken, en vooral wat er gebeurt als je niet gehoorzaamt of niet voldoet aan de nieuw opgelegde normen en waarden.
Dat is wat er nu op het spel staat, letterlijk.
Hollywood & streaming: de volgende dominosteen
De televisie springt aan. Waar je net nog midden in een spel zat, schuif je nu door naar de bank. Je start Netflix of HBO plus op; de eindeloze reeks aanbevelingen rolt over het scherm. Series, films, docu’s, allemaal keurig afgestemd op jouw kijkgedrag. Het voelt vertrouwd, maar ook hier sluipen veranderingen naar binnen.
Een scenario dat ophef kan veroorzaken?
Weggehaald, of onopvallend vervangen door een neutralere verhaallijn.
Een personage dat te uitgesproken afwijkt?
Gladgestreken tot iets dat in meer markten verkoopbaar is.
Thema’s die botsen met de nieuwe Amerikaanse gevoeligheden en moraal? Gewoon niet meer in beeld gebracht.
Wat blijft is een aanbod dat veilig lijkt, maar in feite een gefilterde werkelijkheid is.
En ook hier komt dezelfde moraal bovendrijven: vrouwen worden aan de ketting gelegd. Niet langer ruimte voor carrière, zelfstandigheid of ambitie, maar wel het ideaalbeeld van zes of zeven kinderen opvoeden in een strak gezinspatroon. De vrije, werkende vrouw verdwijnt van het scherm, vervangen door een rolmodel dat gehoorzaam en vruchtbaar moet zijn.
Als je wilt weten hoe dat eruitziet?
Kijk naar hoe YouTubers dit beeld nu al verspreiden.
Neem bijvoorbeeld Martijn Doolaard: hij presenteert zich als stoere pionier in de Italiaanse Alpen, in cowboytenue, hutten bouwend met de bijl in de hand. Naast hem verschijnt een jonge vrouw (Ela) in klederdracht, die brood bakt, paddenstoelen plukt, kookt en de was doet.
Een gezin kijkt naar een televisiescherm waarop een man hout hakt en een vrouw met hoofddoek toekijkt; symbool voor de normalisering van traditionele rollen in moderne streaming-entertainment. Verlangend naar een geromantiseerd 'jaren vijftig' beeld dat nooit bestaan heeft.
Het lijkt romantisch en puur, maar het is een conservatief rolmodel: de man als bouwer en leider, de vrouw als volgzame verzorger. Precies dit soort beelden worden straks door streamingdiensten genormaliseerd en verkocht als het “natuurlijke” leven.
Het mechanisme is altijd hetzelfde:
het begint met kleine verschuivingen,
neutrale scripts en het voorzichtig weglaten van thema’s,
en eindigt in harde propaganda.
Waar games je vrijheid kneden via keuzes en missies, doen series en films dat via verhalen die je slikt als ontspanning. Je ziet niet wat ontbreekt, maar je voelt dat de ruimte voor andere perspectieven verdwijnt. De kracht van propaganda zit niet in felle slogans, maar in stille normalisering.
Het is een nieuwe werkelijkheid waarin vrouwen hun rechten wordt ontnomen, individuele vrijheden verdwijnen en moraliteit strak wordt gebonden aan het christelijke geloof. Progressieve ideeën gelden als abnormaal, links of vijandig (denk antifa); wetenschap wordt weggezet als pseudo-wetenschap. Wat overblijft is één waarheid, zorgvuldig bewaakt: wat kerk en staat voorschrijven is het enige verhaal dat nog verteld mag worden.
De gehaaide tactiek
Wat bij EA en in Hollywood gebeurt, zijn geen losse incidenten. Het is een patroon. En achter dat patroon schuilt een bewuste tactiek.
De netwerken rond Trump en zijn schoonzoon Jared Kushner, samen met de financiële macht van Saoedi-Arabië, hebben een eenvoudige rekensom gemaakt: cultuur is macht.
Wie bepaalt wat miljoenen mensen dagelijks zien, horen en spelen, bepaalt ook welke waarden langzaam normaal gaan voelen.
Een hand plaatst een gouden schaakstuk op een toetsenbord, met op de achtergrond mediabeelden van games, films en sociale media; symbool voor de stille strategie achter culturele beïnvloeding.
Daarom zijn games, films en streamingdiensten zo aantrekkelijk. Ze lijken onschuldig, vermaak en ontspanning. Maar precies daar schuilt hun kracht. Als je in die omgeving stap voor stap normen kunt verleggen, hoef je geen wetten te wijzigen of debatten te winnen. Harten en hoofden verschuiven dan vanzelf.
-
- In games worden keuzes en consequenties bijgestuurd.
Wie zich niet houdt aan de nieuwe normen, kan niet verder of wordt afgestraft in punten en voortgang. - In films en series wordt bepaald welke verhalen verdwijnen en welke waarheid overblijft.
Progressieve ideeën worden verdacht gemaakt, wetenschap gedegradeerd tot pseudo-waarheid. Kerk en staat vormen samen het enige referentiekader dat nog legitimerend is.
- In games worden keuzes en consequenties bijgestuurd.
Het is een strategie die begint met kleine verschuivingen, maar eindigt in een samenleving waar vrijheid geen vanzelfsprekendheid meer is. Juist gevaarlijk omdat het niet gepresenteerd wordt als propaganda, maar als entertainment.
Europa’s spiegel
Wat zich in de Verenigde Staten en in de Golfregio afspeelt, blijft niet daar. De invloed sijpelt door tot hier. Europa is geen toeschouwer, maar onderdeel van dezelfde markt, dezelfde platforms en dezelfde infrastructuur.
Als de spelregels in games veranderen, verandert dat ook in huiskamers in Amsterdam, Berlijn en Parijs. Als streamingdiensten scripts bijsturen, merken wij dat tegelijk met New York.
Daarmee komt de spiegel dichterbij.
Wat zegt dit over Europa zelf?
Hebben wij onze eigen waarden nog stevig in handen, of laten we die stukje bij beetje wegvloeien onder druk van kapitaal en macht van buitenaf?
Het raakt aan de vraag naar onze ziel.
Cultuur is niet los te koppelen van economie.
De keuzes die wij maken over geld, markten en investeringen bepalen welke verhalen verteld kunnen worden. En daarmee welke waarden worden doorgegeven aan de volgende generatie.
Verhalen dragen onze identiteit.
Als we ze reduceren tot verkoopbare producten, verliezen we het vermogen om vrij, divers en menselijk te vertellen. Dan wordt Europa afhankelijk van verhaallijnen die elders geschreven zijn, met normen die botsen met onze tradities van vrijheid, gelijkheid en solidariteit.
De spiegel laat zien: dit gaat niet alleen om games of series, maar om de kern van wie we willen zijn. Zien we cultuur als handelswaar, of als gemeenschappelijk erfgoed dat bescherming verdient?
Een persoon staat in een Amsterdamse straat voor een verweerde spiegel waarin kunstenaars, boeken en diverse gezichten weerspiegelen; symbool voor Europa’s keuze tussen vermaak en waarden.
Europa’s keuze
Europa staat voor een kruispunt. De ontwikkelingen rond EA, Hollywood en streaming laten zien dat we niet langer neutraal kunnen blijven. De vraag is: bewegen we mee met macht en kapitaal, of kiezen we voor een eigen koers?
Scenario 1: passief blijven
Als Europa niets doet, glijden we mee in een spel dat elders wordt gespeeld. Culturele autonomie verdwijnt. De verhalen die wij consumeren, van games tot series, worden vormgegeven door ideologieën die haaks staan op onze waarden. Rechten van vrouwen, vrijheid van individuen en ruimte voor progressieve ideeën worden steeds verder uitgehold. Extreemrechtse denkbeelden krijgen vleugels via dagelijkse normalisering.
Scenario 2: wakker worden
Europa kan ook kiezen voor versterking van eigen makers en creatieve industrie. Niet alleen bescherming, maar investeren in diversiteit en innovatie. Crowdfunding, onafhankelijke studio’s, Europese platforms: de instrumenten zijn er. Nodig is de overtuiging dat cultuur meer is dan een markt, het is erfgoed, identiteit en toekomst.
In dit scenario wordt Europa geen speelbal van Amerikaans kapitaal of orthodoxe moraal, maar een continent met een eigen stem. Vrijheid en diversiteit zijn dan geen bedreiging, maar richtinggevend.
De keuze is niet abstract.
Elke game, iedere serie, elke film is onderdeel van dit grotere verhaal. Nemen we genoegen met propaganda verpakt als entertainment, of hebben we de moed om onze eigen verhalen te blijven maken en beschermen?
Slotwoord
EA was de eerste dominosteen. Nu volgen Hollywood en streamingdiensten. Het lijkt entertainment, maar het is propaganda.
De vraag is nu aan ons, in Europa. Laten we dit gebeuren, of kiezen we voor een eigen koers? Willen we onze culturele ziel reduceren tot handelswaar, of beschermen we het vermogen om verhalen te vertellen die vrij, divers en menselijk zijn?
Wat begint met een neutraal script eindigt in propaganda. Wie bewaakt onze vrijheid, als wij het zelf niet doen?
Communicatie draait niet alleen om zichtbaarheid, maar om verantwoordelijkheid.
Wie de macht over verhalen verliest, verliest vroeg of laat zijn identiteit. Daarom werk ik met organisaties aan communicatie die wél betekenisvol blijft — menselijk, eerlijk en toekomstbestendig. Wil je weten hoe AI, ethiek en communicatie elkaar beïnvloeden? Lees verder in mijn AI-Kenniscentrum of plan een strategische sessie via gregtheulings.nl/contact
