Hoe sociale media
en adverteerders dat graag zo willen houden
Niets te verbergen? Mooi voor jou.
Maar vertel jij jouw collega’s dan ook dat je gisteren seks hebt gehad? Dat het fijn was. Of juist niet? Dat je cyclus vandaag anders voelt dan de vorige? Dat je vaker vrijt dan normaal? Dat je misschien zwanger wilt worden? Of juist helemaal niet?
Nee?
Je menstruatie-app doet dat vaak wél voor je.
Niet tegen je collega's bij het koffieapparaat natuurlijk. Maar wél via trackers, advertentieprofielen en dataketens die ook je meest intieme signalen doorgeven aan partijen als Google, Meta (Facebook, Instagram) en TikTok of Snapchat.
Met jouw toestemming, natuurlijk. Die stond ergens in de voorwaarden. In juridische taal. Onder een knop waar jij op “Akkoord” klikte, omdat die gratis app zo verdomd handig is.
Wat jij als privé invoert, kan elders veranderen in commerciële timing.
En vanaf dat moment is jouw lichaam geen privé-dagboek meer. Het wordt een leesbaar systeem.
Heb je ineens vaker seks?
Dan kan dat een signaal zijn.
‘Probeert zwanger te worden.
‘Risico op zwangerschap.’
‘Gevoelig voor zwangerschapstest.’
‘Gevoelig voor foliumzuur.’
‘Gevoelig voor Prenatal.’
‘Gevoelig voor luiers, draagzakken, kinderopvang, babykleertjes, gezinsauto’s.
En, jazeker: de Hypotheker.’
Je data wordt overigens niet slechts één keer gebruikt. Ze wordt telkens opnieuw waardevol en verkocht. Op precies het moment dat jij commercieel interessant wordt.
“Ik heb toch niets te verbergen” is precies wat deze industrie het liefst hoort.
Want zolang jij privacy ziet als geheimzinnigheid, kunnen zij jouw intimiteit behandelen als marktinformatie.
Dit gaat niet alleen over vrouwen
Laatst hoorde ik een vriend hetzelfde zeggen.
“Ik heb toch niets te verbergen.”
Natuurlijk vertelt hij mij niet dat hij porno kijkt.
Of waar hij op zoekt en hoe vaak en hoe lang.
Of hij daarna googelt op erectieproblemen.
Of dat hij denkt dat zijn testosteron te laag is.
Of dat hij zich zorgen maakt over zijn haarlijn.
Alhoewel, dat laatste hoeft hij mij niet te zeggen, dat zie ik zo ook wel.
Hij gebruikt natuurlijk geen menstruatie-app.
Logisch.
Maar hij gebruikt wel Strava. Een voetbalapp. Een fitness-app. Een slaaptracker. Een voedingsapp. Misschien zelfs wel een datingapp.
En daarmee vertelt hij minstens net zo veel.
Ook sport, slaap, zoekgedrag en onzekerheid kunnen onderdeel worden van hetzelfde advertentieprofiel.
Waar hij loopt. Wanneer hij alleen is. Hoe vaak hij sport. Hoe slecht hij slaapt. Wanneer hij afvalt. Wanneer hij obsessief wordt. Wanneer hij onzeker is. Wanneer hij commercieel interessant wordt.
Niet aan mij of aan zijn collega's. Natuurlijk niet.
Maar wel aan dezelfde advertentieketen.
Privacy gaat dus niet over geheimen. Privacy gaat over wie jouw kwetsbare momenten mag lezen, koppelen en verkopen.
Privacy gaat ook over vrijheid
Privacy gaat niet alleen over geheimen.
Privacy gaat ook over jouw vrijheid.
Over wat iemand wel of niet van je mag weten.
Over wat jij wel of niet met iemand wilt delen.
Over het recht om ergens te zijn, zonder dat een ander dat hoeft te weten.
Over iets zoeken, iets te proberen of iets te voelen zonder dat daar meteen een profiel van wordt gemaakt.
Maar gratis apps houden daar geen rekening mee.
Die vragen geen morele toestemming.
Die vragen technische toestemming.
Locatie aan? Cookies accepteren? Tracking toestaan? Voorwaarden goedkeuren?
Klik. Klaar.
En daarna delen ze informatie die jij zelf nooit zo makkelijk zou delen.
Waar je bent, of waar je naartoe gaat.
Wanneer je thuis bent.
Wanneer je sport, of winkelt.
Maar ook wanneer je twijfelt, of wanneer je gevoelig bent voor precies de juiste aanbieding.
Je verkoopt dus niet alleen jouw data.
Je verkoopt stukjes vrijheid.
De vrijheid om te gaan en staan zonder gevolgd te worden.
Of de vrijheid om nieuwsgierig te zijn zonder direct in een hokje gestopt te worden. En daarmee dus de vrijheid om iets privé te houden, zonder daar een hele digitale muur omheen te moeten bouwen.
Heb jij je nooit afgevraagd waarom zoveel apps jouw locatie willen weten?
Waarom heeft een winkelapp jouw exacte locatie nodig?
Waarom wil Coolblue weten waar je bent?
Waarom wil Bol.com dat?
Waarom MediaMarkt?
Of, McDonald’s?
Vrijheid gaat ook over ergens kunnen zijn zonder direct gelezen, gelabeld of gevolgd te worden.
Locatie is geen gemak. Locatie is gedrag
Natuurlijk is daar altijd een handig antwoord op.
Een winkel in de buurt. Een betere aanbieding. Snellere service. Meer gemak.
Logisch.
Maar dat is niet de enige reden.
Locatie vertelt veel meer over jou dan waar je bent. Locatie vertelt vooral ook waar je niet bent. Welke winkels je bezoekt. Welke winkels je overslaat. Hoe vaak je bij de concurrent komt.
Of je loopt, fietst, autorijdt of de trein neemt. Of je vaak in de buurt bent van een sportschool, een voetbalveld, een hockeyclub, een ziekenhuis, een school of een bedrijventerrein.
Waar je komt, zegt iets over je leven.
Haal jij je boodschappen bij Albert Heijn of Aldi? Kom je vaker op het hockeyveld of langs de lijn bij voetbal? Sport je überhaupt?
In welke buurten kom je vaak? Welke wijken vermijd je? Waar werk je? Waar parkeer je? Waar ben je ’s avonds?
Wie jouw locatie kent, kent niet alleen je route. Die kent je leven.
Locatiegegevens vertellen dus niet alleen iets over gemak.
Ze vertellen iets over je sociale status. Over inkomen. Over ritme. Over gezondheid. Over gezinssituatie. Over gewoontes. En, over koopkracht.
En precies daarom zijn ze interessant.
Niet omdat een app zo graag weet waar jij een pakketje wilt ophalen. Maar omdat jouw bewegingen voorspellen wat jij hierna gaat doen.
Wie jouw locatie kent, kent niet alleen je route. Die kent je leven. En dus heeft ook jouw vrijheid marktwaarde.
De verdoemde cookiebanner
Laatst was ik wat aan het surfen.
Je kent het wel.
Je opent een website die je niet eerder hebt bezocht en bam.
Daar is hij hoor. Die irritante cookiebanner.
“Nee hè. Moet dit nou weer?” “Waar bemoeit Europa zich mee?” “Ik wil gewoon rustig struinen op internet.”
Dus klik je op akkoord.
Niet omdat je per se akkoord bent, maar uit gewoonte en natuurlijk ook omdat je verder wilt.
Precies daar zit het probleem.
De banner is irritant. Maar het volgen erachter is precies het echte probleem.
Die cookiebanner voelt als hinder. Maar eigenlijk is het één van de weinige momenten waarop je nog ziet dat adverteerders iets van je willen.
Want wie toestemming geeft voor cookies, legt een kruimelpad aan.
Voor websites is dat handig. Zij zien welke pagina’s worden bezocht. Waar mensen afhaken. Welke knop werkt. Welke tekst verkoopt.
Maar voor advertentiebedrijven is het goud.
Google Analytics is niet alleen handig voor ondernemers. Het is ook een manier om gedrag over miljoenen websites heen te leren begrijpen.
Meta, TikTok en LinkedIn plaatsen niet voor niets graag een pixel. Die pixels zijn geen decoratie.
Ze kijken met je mee. Welke pagina je bezoekt. Hoe lang je blijft. Waar je op klikt. Welke producten je bekijkt. Welke formulieren je (bijna) invult. Welke aankoop je uitstelt. Welke twijfel zichtbaar wordt.
En zo verandert een losse websitebezoeker langzaam in een profiel.
Eerst grof. Dan scherper. Dan persoonlijker.
En dat gebeurt niet alleen op je telefoon. Ook op je laptop. Je tablet. Je werkcomputer. Binnen hetzelfde huishouden. Via accounts, apparaten, browsers, IP-adressen, pixels, cookies en advertentie-ID’s.
Zo weten systemen niet alleen dát iemand interesse heeft, maar ook wie binnen je gezin iets graag wil hebben.
Het lijkt bijna op Sinterklaas.
Alleen staat er geen verlanglijstje in je schoen, maar een advertentieprofiel op een server.
En terwijl jij denkt dat je gewoon een gratis app gebruikt, word je ondertussen voor de gek gehouden.
Ze proberen ook te bepalen wie jij bent. Waar je woont. Wat je zoekt. Wat je uitstelt. Wat je kunt betalen. Waar je gevoelig voor bent. En wanneer je waarschijnlijk een product gaat kopen.
Dat is waar GDPR en cookiebanners eigenlijk over gaan.
Niet over Europese regelzucht of irritante pop-ups. Maar over de vraag of jij nog iets te zeggen hebt over het spoor dat je achterlaat. Want elke keer dat jij gedachteloos op “Akkoord” klikt, geef je een stukje van jezelf weg. Niet op één website. Maar aan een keten die jou over het hele internet blijft herkennen.
Je wordt gevolgd omdat je voorspelbaar bent
Je wordt niet gevolgd omdat je ergens van wordt verdacht.
Je wordt gevolgd omdat je voorspelbaar bent.
Dat is het echte verdienmodel.
Je naam of gezicht is voor adverteerders niet erg interessant. Ze zijn ook niet geïnteresseerd in je BSN-nummer, of het dagboek dat je misschien bijhoudt.
Wat telt, is het moment waarop jij waarschijnlijk iets gaat doen. De momenten waarop je iets wilt kopen of aanvragen. Of, wanneer je producten gaat vergelijken, of iets boekt. Ook willen ze graag weten wat je vreest of hoopt.
Want, wat iemand vermijdt of begeertt, maakt voor die adverteerder veel verschil.
Privacy gaat niet over één geheim. Het gaat over alle kleine signalen die samen jouw leven leesbaar maken.
Daarom is losse data slechts het begin.
Eén klik zegt weinig. Eén locatie zegt niets. Eén zoekopdracht is op zichzelf weinig relevant. Eén app op zich is niet heel erg interessant.
Maar samen vormen ze een patroon.
En dat patroon is geld waard.
Want zodra een systeem denkt te weten wat jij binnenkort nodig hebt, wordt jouw aandacht verkoopbaar.
Aan een adverteerder of een platform. Aan een tussenpartij en voor iedereen die wil betalen om precies op dat moment voor jouw neus te staan.
Niet omdat jij iets te verbergen hebt.
Maar omdat ze jouw prioriteiten en wensenlijstje goed kennen.
En zodra jouw gedrag voorspelbaar wordt, wordt ook jouw vrijheid beïnvloedbaar.
Eenmaal, andermaal… verkocht!
Precies op dit moment lig je onder de hamer.
Dat klinkt misschien abstract.
Maar het gebeurt iedere dag, ieder uur, iedere minuut. Na iedere pagina die je bekijkt of feed die je bekijkt.
Je opent een website.
Je scrolt door Instagram.
Je kijkt een filmpje op TikTok.
Je zoekt iets op Google.
Je typt een prompt op ChatGPT of Claude.
Nog voordat jij bewust hebt gezien welke advertentie verschijnt, is er achter de schermen al een kleine veiling geweest.
Wie mag jou nu iets laten zien?
Niet iemand zoals jij. Niet een gemiddelde bezoeker. Jij.
Op dit apparaat. Op deze locatie. Op dit tijdstip. Met dit gedrag. Met deze vermoedelijke interesse. Met deze koopkans.
Adverteerders kopen niet zomaar aandacht. Ze kopen timing.
Adverteerders betalen niet zomaar voor aandacht.
Ze betalen voor timing.
Voor het moment waarop jij net genoeg twijfel, behoefte, haast, onzekerheid of verlangen laat zien.
Dat is waarom dezelfde schoenen je ineens overal achtervolgen. Waarom een vakantiehuisje blijft terugkomen. En, waarom je na één zoekopdracht naar matrassen wekenlang bedden ziet. Maar ook, waarom je na een medische zoekopdracht ineens supplementen, verzekeringen of zelftests krijgt.
Het internet onthoudt niet alleen wat je deed maar probeert continu te raden wat je straks gaat doen. En precies dáár wordt nu al op geboden.
“Ik heb toch niets te verbergen”
Deze dooddoener is precies de verkeerde zin.
Want natuurlijk heb je iets te verbergen.
Niet omdat je iets fout doet of omdat je verdacht bent. Je geheimen zijn vermoedelijk zelfs ongevaarlijk. En tegelijkertijd hoeft niet iedereen alles van je te weten.
Je partner hoeft niet iedere zoekopdracht te kennen. Je beste vriend hoeft niet te weten waar je ’s avonds precies was. Je collega hoeft niet te weten waar jij onzeker over bent. Je werkgever hoeft niet te weten waar jij medisch op zoekt. Je supermarkt hoeft niet te weten dat je minder geld te besteden hebt. Je verzekeraar hoeft niet te weten dat je slecht slaapt.
En toch vinden we het steeds normaler dat advertentiebedrijven dit soort signalen wél verzamelen.
Niet één keer of op één plek, maar voortdurend via apps en cookies. Of via pixels en het verzamelen van locatiedata. Via je zoekgedrag en via apparaten die elkaar eenvoudig kunnen herkennen.
Zo ontstaat er een beeld van jou dat soms intiemer is dan wat je deelt met mensen die je het meest vertrouwt. En dat is misschien wel het ongemakkelijkste. Niet dat technologie alles van ons weet.
Maar dat wij zijn gaan doen alsof dat normaal is.
